بيست و هفتمین سالگرد درگذشت دكتر عباسقلي خواجه نوري

       

   30 فروردين، بيست و هفتمین سالگرد  درگذشت

 دكتر عباسقلي خواجه نوري    

 (پدر دانش آمار ايران)

را

گرامي مي داريم

     دكتر عباسقلي خواجه نوري در 4 تير ماه 1294 متولد شدند. دكتر خواجه نوري پس از طي دوره هاي ابتدايي و متوسطه وارد دانشكده كشاورزي كرج شده و در سال 1316 در رشته مهندسي كشاورزي از اين دانشكده فارغ التحصيل شدند. سپس مدتي رييس اداره آمار و جيره وزارت دارايي و رييس اداره آمار كشاورزي و اجتماعي سازمان برنامه و همينطور رييس اداره آمارشناسي بودند. دكتر خواجه نوري براي ادامه تحصيل به آمريكا رفتند و در سال 1331 از دانشگاه كاروليناي شمالي درجه كارشناسي ارشد آمار را دريافت كردند. بعد از آن عازم فرانسه شدند و در سال 1334 از دانشگاه علوم پاريس موفق به دريافت درجه دكتراي آمار شدند. هم چنين مدتي در كشور يوگسلاوي مشغول به تدريس آمار شدند و سپس در سال 1336 به دعوت مهندس عطايي براي دانشياري آمار و تحقيق در دانشكده كشاورزي به ايران بازگشتند و پس از 5 سال تدريس به مقام استادي رسيدند و در سال 1358 بازنشسته شدند و پس از بازنشستگي از دانشگاه تهران، در دانشگاه تربيت مدرس آمار عمومي و همينطور مكانيزاسيون اقتصاد وزارت كشاورزي را تدريس ميكردند.

ايشان در دانشگاه تهران و ساير موسسات آموزش عالي دروس زير را تدريس ميكردند:

روشهاي مقدماتي آمار، روشهاي آمارگيري نمونه اي ، اقتصاد رياضي (اكونومي)، جامعه سنجي (سوسيومتري)، روانسنجي (پيسيكومتري)، جبر ماتريس، آمار رياضي و تعدادي دروس مشابه ديگر در سطحهاي كارشناسي، كارشناسي ارشد و دكتري اشتغال داشتند.

        و در انتها ايشان در 30 فروردين 1362 پس از سالها تدريس و تحقيق در سن 65 سالگي بر اثر سكته مغزي به رحمت ايزدي پيوستند.

پیر فرما

پیر فرما (Pierre de Fermat) در سال ۱۶۰۱ در نزدیکی مونتابن (Montauban) فرانسه متولد شد. او فرزند یک تاجر چرم بود و تحصیلات اولیه خود را در منزل گذراند. سپس برای احراز پست قضاوت به تحصیل حقوق پرداخت و بعدها به‌عنوان مشاور در پارلمان محلی شهر تولوز (Toulouse) انتخاب شد.
                            

او باوجود علاقه بسیاری که به ریاضیات داشت هرگز به‌صورت رسمی و حرفه‌ای به این علم نپرداخت اما با این حال بسیاری او را بزرگترین ریاضی دان قرن هفدهم می دانند. او در سن ۶۴ سالگی در شهر کاستر (Caster) در گذشت.
فرما برای تفریح به ریاضیات می پرداخت و امروزه بسیاری از اکتشافات او مهم‌ترین قضایا در ریاضیات‌اند. زمینه‌های مورد علاقه او در ریاضیات بیشتر شامل تئوری اعداد، استفاده از هندسه تحلیلی در مقادیر بینهایت کوچک یا بزرگ و فعالیت در زمینه احتمالات بود. با ریاضی‌دان‌های برجسته زمان خودش ارتباط داشت و بر نحوه تفكر دانشمندان هم دوره‌اش تأثیرگذار بود. با مكاتباتی كه با پاسكال داشت، اساس علم احتمالات را پی ریزی كرد. سهم او در پیشرفت شاخه‌های مختلف ریاضی، آن قدر زیاد است كه او را بزرگ‌ترین ریاضی‌دان قرن 17 می‌دانند.

به نام فرما در نظریه اعداد دو قضیه زیبای مشهور وجود دارد؛ قضیه كوچك و قضیه بزرگ. قضیه ی دوم، جنجالی‌ترین قضیه تاریخ ریاضیات است كه بدون اثبات، در حاشیة یكی از دست نوشته هایش پیدا شد. فرما نوشته است: راه اثبات حیرت انگیزی برای این قضیه دارم، حیف كه جا نیست! اما متأسفانه هرگز در میان نوشته‌هایش به اثبات قضیه اشاره نكرد. تاریخ همواره در شك ماند كه آیا او واقعا اثبات قضیه را می دانست؟ این اثبات، 300 سال ریاضی‌دان‌های بزرگ جهان را به خود مشغول كرد. در سال 1908 جایزه 10هزار ماركی برای حل آن تعیین شد. فقط در یك شهر آلمانی، طی 3 سال، هزاران راه‌حل طرح شد كه بعد از بررسی رد می‌شدند. بعد از جنگ جهانی اول، مبلغ جایزه كه به علت تورم، جذابیت خود را از دست داده بود، توسط جامعه ریاضی‌دانان بیشتر شد. سعی در اثبات قضیه، باعث حل مسایل دیگری می‌شد و شاخه‌های جدیدی در ریاضیات به‌وجود می‌آمد. اما همچنان راه اثبات قضیه به‌دست نمی‌آمد. تا آن كه در سال 1994، قضیه در پرینستون توسط گروهی از ریاضی‌دانان و با استفاده از ریاضیات پیچیده و مدرن اثبات شد و در 1999 راه حل كامل‌تر شد.

              

قضیه کوچک فرما
 اگر p یک عدد اول باشد و a یک عدد طبیعی در آنصورت a ^p-1 - 1 بر p قابل قسمت خواهد بود.

اثبات این قضیه از طریق استقرای ریاضی بسیار ساده است. این قضیه حالت عمومی تر دو قضیه دیگر در ریاضیات هست یکی قضیه ای منسوب به اویلر (Euler) و دیگری قضیه ای معروف به همنهشتی چینی (Chinese Hypothesis).

از دیگر قضایایی که او در طول زندگی خود ارائه کرد می توان به موارد زیادی اشاره کرد از جمله : "اگر a و b و c اعداد صحیح باشند و a²+b²=c² باشد در آنصورت ab نمی تواند مربع یک عدد صحیح باشد." اولین بار برای این قضیه لاگرانژ (Lagrange) راه حلی استادانه ارائه کرد.

قضیه آخر فرما

معادله aⁿ+bⁿ=cⁿ در دامنه اعداد صحیح برای مقادیر بزگتر از 2 پاسخ ندارد.